Kalın Bağırsağın (Kolonun) Anatomik Yapısı
Kalın bağırsak hastalıklarını anlamak için kolonun nerede bulunduğunu anlamak çok önemlidir. Kolon/kalın bağırsak, sindirim sisteminin en son bölümüdür. Anatomik olarak kalın bağırsak / kolon, rektum ve anal kanal olarak üç ana bölüme ayrılır.
Kalın bağırsak (kolon), dışkının (gaita) oluştuğu ve depolandığı, yaklaşık 200 cm uzunluğunda, ince bağırsaktan daha kalın bir yapıdır. Kolon, vücutta anüse (makata) doğru ilerledikçe daralır; başlangıç kısmı olan çekumda (kör bağırsak) çapı yaklaşık 7,5 cm iken, son kısmı olan sigmoid kolonda (S şeklinde kolon bölümü) bu çap 2,5 cm’ye kadar düşer.
Kolon, beş alt bölümden oluşur:
Çekum (Cecum): İnce bağırsaktan gelen içeriğin ilk ulaştığı bölümdür.
Çıkan kolon (Ascending colon): Çekumdan yukarı doğru çıkan, karın sağ tarafında yer alan bölümdür.
Transvers kolon (Transverse colon): Karın boşluğunun üst kısmında yatay uzanan kısımdır.
İnen kolon (Descending colon): Sol karın bölgesinde aşağıya doğru inen kısımdır.
Sigmoid kolon (Sigmoid colon): S şeklinde kıvrılarak rektuma bağlanan son kolondur.
Bu bölümler birlikte çalışarak suyun emilmesini sağlar ve dışkının uygun kıvama gelmesine katkıda bulunur.
Sulu ince bağırsak içeriği kolona dökülür, kolon bu içeriğin suyunu ve tuzunu absorbe eder (emer) ve katı/yarı katı gaitayı (dışkıyı) oluşturur.
Yaygın Kalın Bağırsak Hastalıkları
Kolonla ilgili yaygın hastalıklardan bazıları şunlardır:
İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS): Fonksiyonel bir bozukluk olup kronik karın ağrısı, şişkinlik, ishal veya kabızlık ataklarıyla seyreder.
Divertikülit: Kolon duvarında oluşan küçük keseciklerin (divertiküllerin) iltihaplanması sonucu karın ağrısı, ateş ve bağırsak alışkanlıklarında değişiklik görülebilir.
Ülseratif Kolit: Kalın bağırsak mukozasının sürekli iltihabı ile karakterize kronik bir hastalıktır; kanlı ishal ve karın ağrısı başlıca semptomlardandır.
Crohn Hastalığı: Sindirim sisteminin her bölgesini etkileyebilen, ancak sıklıkla ince bağırsak ile kolonu tutan iltihabi bir hastalıktır; karın ağrısı, ishal ve kilo kaybı ile kendini gösterir.
İskemik Kolit: Kolon duvarına giden kan akımının azalması sonucu gelişir; ani karın ağrısı ve kanlı ishal tipiktir.
Pseudomembranöz Kolit: Clostridioides difficile enfeksiyonuna bağlı olarak kolon mukozasında psödomembran oluşumuyla karakterizedir; şiddetli ishal ve karın krampları yapar.
Kolonik Polipler: Kolon mukozasında gelişen iyi huylu çıkıntılardır; bazı tipler zamanla kansere dönüşme riski taşır.
Bu hastalıkların tanı ve takibinde kolonoskopi, görüntüleme yöntemleri (BT, MR) ve biyopsi önemli rol oynar. Tedavi yaklaşımları hastalığın türüne ve şiddetine göre değişiklik gösterir, ilaç tedavisi, diyet düzenlemeleri ve bazı durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir.
Kalın Bağırsak (Kolon) Hastalıklarında Belli Başlı Belirtiler (Semptomlar)
- Dışkılama yapılsa dahil bağırsağın tam boşalmamış hissedilmesi.
- Dışkılama düzeninin bozulması (ishal, kabız)
- Kanama veya dışkıda kan görülmesi.
- Dışkılama yaparken ağrı hissedilmesi.
- Dışkıda şeffaf bir salgı görülmesi.
- Karın ağrısı ve şişlik.
Kolon Kanseri
Türkiye’de kolon ve rektum kanserleri, kanser sıklığı açısından, erkeklerde 4. sırada, kadınlarda 3. sıradadır. Kolon kanserleri çoğunlukla polip zemininde gelişir. Kalın Bağırsak Kanseri, önlenebilir bir hastalıktır eğer zamanında kontrollere gidilirse erken dönemde kanser oluşumuna sebep olan poliplerden kolon mukozası temizlenebilir.
Kolondaki polipler zamanla mukozal katmanın altına ve üstüne doğru ilerleyebilir. Submukoza tabakasına geldiğinde evresi artık ilerlemiştir ve metastatik hale dönüşebilir.
“Erken tanı hastalık oluşmadan yok edilmesini sağlar. Kontrollerinizi ihmal etmeyiniz.”Prof. Dr. Tuğrul Çakır